యుద్ధమేదైనా.., పరిణామాలు భయానకమే

ఇరాన్ ను లక్ష్యంగా చేసుకుని 2025 జూన్ 13న ఇజ్రాయెల్ “ఆపరేషన్ రైజింగ్ లయన్”ను ప్రారంభించింది, టెహ్రాన్, ఇస్ఫహాన్, నటాంజ్ మరియు ఇతర వ్యూహాత్మక ప్రదేశాలలోని 100 కి పైగా ఇరానియన్ సైనిక మరియు అణు స్థావరాలపై దాడులు ప్రారంభించింది. ఇజ్రాయెల్ గతంలో పరోక్ష ఘర్షణలకే పరిమితమైంది, కానీ ఇప్పుడు నేరుగా సంప్రదాయ మరియు హైబ్రిడ్ యుధాలకు తెరలేపడం దాడి తీవ్ర తీవ్రతను సూచిస్తుంది.  ఇస్లామిక్ రిపబ్లిక్ ఆఫ్ ఇరాన్ మరియు ఇజ్రాయెల్ రాజ్యాల మధ్య ఘర్షణ పశ్చిమాసియా రాజకీయ, భద్రతా నిర్మాణ రూపకల్పనను నిర్వచించే అత్యంత కీలకమైన సంఘటన.

1979 ఇరానియన్ విప్లవం నుండి ఉద్రిక్తతలు ఉన్నప్పటికీ, 21వ శతాబ్దంలో ఈ సంఘర్షణ అత్యంత నాటకీయంగా పెరిగిపోయింది. సిరియా, లెబనాన్, గాజా, ఇరాక్, ఎర్ర సముద్రం వంటి బహుళ వేధికలలో చలనశీలంగాను, చలనశీల రహితంగాను గుర్తించబడిన ఘర్షణలు బహిరంగ యుద్ధంలో పరాకాష్టకు చేరుకున్నాయి. ఈ యుద్ధం కేవలం ప్రత్యక్ష పోరాటానికి మాత్రమే పరిమితం కాలేదు. హైబ్రిడ్ యుద్ధంగా రూపాంతరం చెంది, సైబర్ దాడులు కీలకమైన మౌలిక సదుపాయాలను దెబ్బతీస్తుండటంతో ఇరాన్-ఇజ్రాయెల్ వివాదం ఇప్పుడు ద్వైపాక్షిక యుద్ధం కంటే మరింత ఎక్కువగా మారిపోయింది. ఈ యుద్ధం ప్రాంతీయ స్థిరత్వాన్ని దెబ్బతీసి ప్రపంచశక్తి సాధికారత అమరికలను దెబ్బతీసి దిశగా పరిణామం చెందడం యావత్ మానవాళిని ఆందోళనకు గురిచేస్తోంది.

 ఇరాన్, ఇజ్రాయెల్ దేశాల మధ్య శత్రుత్వం అకస్మాత్తుగా చెలరేగినది కాదు, దశాబ్దాల సైద్ధాంతిక, భౌగోళిక రాజకీయ మరియు సైనిక వైరుధ్యాల పరాకాష్ట. 1979 ఇస్లామిక్ విప్లవం ప్రారంభమైన నాటి నుండి ఆయతుల్లా ఖొమేని నాయకత్వంలోని ఇరాన్ ఇజ్రాయెల్‌ను వలసరాజ్యాల స్థావరంగా మరియు ఇస్లాంకు శత్రువుగా పరిగణించింది. ఇదేసమయంలో ఇజ్రాయెల్, ఇరాన్ అణు ఆశయాలను మరియు హిజ్బుల్లా, హమాస్ మరియు ఇస్లామిక్ జిహాద్ వంటి సమూహాలకు దాని స్పాన్సర్‌షిప్‌ను అస్తిత్వ ముప్పుగా పరిగణించింది. ఈ శత్రుత్వం ప్రాంతీయ భద్రతకు ముప్పుగా పరిగణించబడింది. ఇరానియన్ అణు శాస్త్రవేత్తలను హత్య చేయడంలో ఇజ్రాయెల్ పాత్ర మరియు ఇరాన్ ప్రతీకార సైబర్ ప్రచారాలు వంటి రహస్య కార్యకలాపాలు ఈ ఘర్షణకు వేదికగా నిలిచాయి. అయినప్పటికీ, ఇప్పటివరకు రెండు వైపులా ప్రత్యక్ష యుద్ధం మాత్రమే కొనసాగుతుండగా లెబనాన్, సిరియా, గాజా మరియు ఇరాక్ అంతటా పరోక్ష యుద్ధభావనలు నెలకొన్నాయి.

ప్రస్తుత యుద్ధం శూన్యం నుంచి ఉద్భవించినది కాదు. 2025 ఏప్రిల్ లో వ్యూహాత్మక ఇజ్రాయెల్కు చెందిన నెగెవ్ ప్రాంతంలోని వైమానిక, అణు స్థావరాలను లక్ష్యంగా చేసుకుని ఇరాన్ ప్రత్యక్ష్య క్షిపణి ప్రయోగించి యుద్ధానికి తెరలేపింది. యుద్ధోన్మాదానికి బాటలు వేసిన ఈ సంఘటన రెండు దేశాల మధ్య జరిగిన మొదటి బహిరంగ దాడి. సిరియాలో ఒక ఇస్లామిక్ రెవెల్యూషనరీ గార్డ్ కార్ప్స్ కు చెందిన అగ్రశ్రేణి కమాండర్ హత్యానంతరం ఇరాన్ ఈ చర్యకు పాలుపడింది. తక్షణమే స్పందించిన ఇజ్రాయెల్., సిరియా మరియు పశ్చిమ ఇరాన్‌లోని ఇరానియన్ మౌలిక సదుపాయాలపై వైమానిక దాడులు చేసింది. నటాంజ్ మరియు ఫోర్డోలోని అనుమానిత అణు స్థావరాల మీద ఇజ్రాయెల్ విరుచుకపడింది. ఇరానియన్ అణు, సైనిక స్థావరాలపై ఇజ్రాయెల్ చేసిన ప్రతీకార దాడి వాస్తవానికి పూర్తి యుద్ధాన్ని నివారించడానికి ప్రారంభించబడగా, కానీ అది నాటకీయంగా ఉద్రిక్తతలను పెంచింది. ప్రతిఘటనకు ప్రతిఘటన మార్పిడి ఒక ప్రమాదకరమైన కొత్త దశను ప్రదర్శించింది. ఇక్కడ యుద్ధనిరోధం బలహీనపడి, ఒప్పంద నియమాలు మరింత అస్థిరంగా మారాయి. ఇరాన్ అణు కార్యక్రమం ఇప్పటికీ ఆందోళనకు కేంద్రంగా ఉంది.

2018లో జాయింట్ కాంప్రహెన్సివ్ ప్లాన్ ఆఫ్ యాక్షన్ (JCPOA) నుండి అమెరికా వైదొలిగిన అనంతరం, ఆ తర్వాత జరిగిన చర్చలు విఫలమైన నేపథ్యంలో ఇరాన్ యురేనియంను ఆయుధయికి వృద్ధి చేసింది. ఇరాన్ అణ్వాయుధం ప్రోది చేసుకోవడంలో కొన్ని నెలల దూరంలో ఉందని తెలుసుకున్న ఇజ్రాయెల్ దీనిని నివారించడానికి చాలా కాలంగా ఏకపక్ష సైనిక చర్యను పరిశీలిస్తూ వచ్చింది.

ఈ నేపథ్యంలో హిజ్బుల్లా ఉత్తర సరిహద్దును తెరవడం, యెమెన్ హౌతీలు ఎర్ర సముద్రంలో ఇజ్రాయెల్-బంధిత నౌకలను లక్ష్యంగా చేసుకుని దాడులు చేయడంతో యుద్ధం మరింత తీవ్రతరమైంది. ఇరాన్ ఈ యుద్ధాన్ని వ్యూహాత్మక సందేశంగా భావిస్తుంది. దేశంలో పెరిగిపోయిన అశాంతి, దీర్ఘకాలిక ఆంక్షల కారణంగా ఇరాన్ తీవ్రమైన ఆర్థిక సంక్షోభంలోకి కూరుకపోయింది. ఈ నేపథ్యంలో టెహ్రాన్, ఇజ్రాయెల్‌ను నేరుగా ఎదుర్కోవడం ద్వారా సైద్ధాంతిక విశ్వసనీయతను తిరిగి పొందడానికి ప్రయత్నిస్తుండవచ్చు.

ఇరాన్ పాలన ఒక ప్రత్యక్ష సంఘర్షణ – ముఖ్యంగా మతపరమైన లేదా సామ్రాజ్య వ్యతిరేక నినాదాలతో రూపొందించబడినది. ఈ యుద్ధం కోల్పోయిన తన ప్రాభవాన్ని తిరిగి పొందేందుకు ఒక అవకాశంగా ఇరాన్ భావిస్తు ఉండవచ్చు. ఇరాన్ ఈ ప్రాంతం అంతటా అధికారాన్ని ప్రదర్శించగలదని, ప్రత్యర్థులను శిక్షించగలదని, ప్రతీకార చర్యలను తట్టుకోగలదని, తద్వారా భవిష్యత్ జోక్యాలను నిరోధించగలదని నిరూపించడం వంటి భౌగోళిక రాజకీయ సందేశాన్ని విస్తృతపరిచే లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది. పశ్చిమాసియా అంతటా మిత్రులను సంపాదించుకోవడం ద్వార ఇరాన్.., ఇజ్రాయెల్ యొక్క వ్యూహాత్మక సరిహద్దులను అధిగమించే విధంగా సంఘర్షణను మరింత తీవ్రతరం చేయడానికి ప్రయత్నిస్తుంది.

మరోవైపు ఇజ్రాయెల్ ముందస్తు నివారణ చర్యలపై దృష్టి సారించింది. ఇరాన్ కోలుకోలేని స్థితికి చేరుకునే ముందు దాని అణు మౌలిక సదుపాయాలను, సైనిక సామర్థ్యాన్ని నాశనం చేయడం లేదా తీవ్రంగా తగ్గించడం దీని ప్రాథమిక లక్ష్యం. అదేసమయంలో అమెరికా మద్దతు పూర్తిగా రాకపోవడం, అంతర్జాతీయ దౌత్య ప్రయత్నాలు విఫలమైనందున నిర్ణయాత్మకంగా వ్యవహరించడం తప్ప తమకు వేరే మార్గం లేదని ఇజ్రాయెల్ నాయకులు భావిస్తున్నారు. అయితే ఈ యుద్ధం ఇజ్రాయెల్‌కు మనుగడ పోరాటం. యురేనియంను శుద్దికరణ స్థాయిలను పెంచడం, బాలిస్టిక్ క్షిపణి సాంకేతికతను అభివృద్ధి చేయగల ఇరాన్ సామర్థ్యం ఆమోదయోగ్యం కాని ముప్పును కలిగిస్తోంది. ఈ సమయంలో పరిమిత యుద్ధంతో సమస్య పరిష్కరించబడకపోవచ్చు. ఇరాన్ వ్యూహాత్మక ఆశయాలను శాశ్వతంగా రూపుమాపడానికి విస్తృత ప్రాంతీయ ఘర్షణను ఎదుర్కొనేందుకు ఇజ్రాయెల్ సిద్ధంగా ఉన్నట్లు కనిపిస్తోంది.

ఈ యుద్ధం ఇరాన్, ఇజ్రాయెల్ దేశాలకు మించి ప్రపంచ వ్యాప్తంగా ప్రకంపనలు సృష్టించింది. హిజ్బుల్లా ప్రమేయం, ఇజ్రాయెల్ వైమానిక దాడులను తీవ్రతరం చేయడంతో లెబనాన్ ఇప్పుడు పతనానికి గురవుతోంది. ఇప్పటికే బహుళ శక్తులకు యుద్ధభూమిగా ఉన్న సిరియా, రెండు వైపుల నుండి దాడులకు ప్రయోగ వేదికగా మారింది. 2020లో గల్ఫ్‌లో చేసుకున్న అబ్రహం ఒప్పందాల ప్రకారం ఇటీవల ఇజ్రాయెల్‌తో సంబంధాలను సాధారణీకరించిన దేశాలు – యుఎఇ మరియు సౌదీ అరేబియా దేశాలు ప్రస్తుతం ఎటూ తేల్చుకోలేని డోలయమాన స్థితిలో ఉన్నాయి. ఇరాన్‌పై ఇజ్రాయెల్ చర్యలకు వారు నిశ్శబ్దంగా మద్దతు ఇస్తున్నప్పటికీ ప్రతీకారం, దేశీయ ప్రతిచర్యల గురించి వారి భయాలు వారికున్నాయి. ఇదేసమయంలో ఎర్ర సముద్రం మరియు హార్ముజ్ జలసంధి ద్వారా ప్రపంచ షిప్పింగ్ మార్గాలు నిరంతరం ముప్పును ఎదుర్కొంటున్నాయి. చమురు ధరలు 2008 ఆర్థిక సంక్షోభం నుండి కనిపించని స్థాయికి పెరిగి, ఆసియా తయారీ కేంద్రాల నుండి యూరోపియన్ ఇంధన మార్కెట్ల వరకు ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఆర్థిక పరిణామాలు ప్రపంచాన్ని కలవరపెడున్నాయి.

ఇప్పటివరకు దౌత్య ప్రయత్నాలు పెద్దగా ఫలించలేదు. సాంప్రదాయకంగా ఇరాన్‌కు దగ్గరగా ఉన్న రష్యా, సంయమనం పాటించాలని కోరింది కానీ దాని యూరోపియన్ సరిహద్దులో అది నిమగ్నమై ఉంది. మధ్యప్రాచ్య చమురులో పెద్దమొత్తంలో పెట్టుబడి పెట్టిన చైనా, చర్చల కోసం ఒత్తిడి చేస్తున్నప్పటికినీ వాటిని అమలు చేయడానికి పరపతి లేదు. యూరోపియన్ యూనియన్ అత్యవసర శాంతి శిఖరాగ్ర సమావేశానికి పిలుపునిస్తోంది. అయినప్పటికీ ఆయుధ అమ్మకాలు మరియు ఆంక్షలపై దాని స్వంత కూటమిలోని విభేదాలు దాని ప్రభావాన్ని పరిమితం చేస్తాయి. అరబ్ లీగ్ అంతర్గత విభేదాలతో స్తంభించిపోయింది. దానిలోని కొంతమంది సభ్యులు రహస్యంగా ఇజ్రాయెల్‌కు మద్దతు ఇస్తుండగా, మరికొందరు ఇరాన్‌కు బహిరంగంగా మద్దతు ఇస్తున్నారు. ఈ ప్రతిష్టంభన యుద్ధాన్ని పొడిగించి, తప్పుడు లెక్కల ప్రమాదాన్ని పెంచుతుంది. ఈ సంఘర్షణకు సంబంధించి అంతర్జాతీయ వేదికలలో భారతదేశం తటస్థ వైఖరిని కొనసాగిస్తోంది. ఇరాన్‌లో ఇజ్రాయెల్ సైనిక చర్యలను ఖండించిన షాంఘై సహకార సంస్థ (SCO) ప్రకటనకు భారత్ దూరంగా ఉంది. ‘చర్చలు-దౌత్యం’ ప్రాముఖ్యతను బలంగా తెలిపే భారత్, అంతర్జాతీయ వివాదాలకు దౌత్యపరమైన పరిష్కారాలను కోరుతూ “ఇది యుద్ధ యుగం కాదు” అని నొక్కి చెప్పింది.

బహుశా అత్యంత తీవ్రమైన ప్రమాదం ఏమిటంటే అణు ఉద్రిక్తత పెరిగే అవకాశం ఉంది. ఇరాన్, ఇజ్రాయెల్ రెండూ అణ్వాయుధాలను ఉపయోగించే ప్రణాళికలను నిరాకరిస్తున్నప్పటికీ, సున్నితమైన అణు కేంద్రాలకు ఈ సంఘర్షణ దగ్గరగా ఉండటం., ఇజ్రాయెల్ యొక్క అస్పష్టమైన అణు సిద్ధాంతం ప్రపంచాన్ని భయాందోళనకు గురిచేస్తోంది. ఇరాన్ ఈ డర్టీ బాంబులతో ప్రతీకారం తీర్చుకోదలుచుకుంటే, లేదా వ్యూహాత్మక అణ్వాయుధాలతో భూగర్భ సౌకర్యాలను నాశనం చేయాలని ఇజ్రాయెల్ పరిగణించినట్లయితే, పశ్చిమాసియా మరియు బహుశా ప్రపంచం తీవ్రమైన సంక్షోభంలోకి ప్రవేశిస్తుంది. అంతర్జాతీయ సమాజం, ముఖ్యంగా ఐక్యరాజ్యసమితి భద్రతా మండలి తక్షణమే తీవ్రత తగ్గింపు విధానాలపై దృష్టి పెట్టాలి. ఈ యుద్ధం ఎంతకాలం కొనసాగుతుందో లేదా దాని అంతిమ ఫలితం ఎలా ఉంటుందో అంచనా వేయడం కష్టం. మూడు దృశ్యాలు ఆమోదయోగ్యంగా కనిపిస్తున్నాయి:

దీర్ఘకాలిక ప్రతిష్టంభన: ఏ వైపు కూడా నిర్ణయాత్మక విజయం సాధించలేదు. 1980ల నాటి ఇరాన్-ఇరాక్ యుద్ధం లాగానే యుద్ధం కొనసాగుతుంది. ఇది సమాజాలను మరియు ప్రాంతీయ ఆర్థిక వ్యవస్థలను నాశనం చేస్తుంది.

ఆకస్మిక తీవ్రత: పశ్చిమ దేశాలలో అమెరికన్ ఆస్తులపై దాడి లేదా అణు కేంద్రం వంటి ప్రధాన సంఘటనలు బాహ్య శక్తుల ప్రత్యక్ష ప్రమేయానికి దారితీస్తుంది. ఇది విస్తృత మధ్యప్రాచ్య యుద్ధానికి దారితీస్తుంది.

మధ్యవర్తిత్వ కాల్పుల విరమణ: ఇరుదేశాలు యుద్ధ విరమణ చేయాలని ప్రపంచ ఒత్తిడి వస్తుంది. బహుశా అమెరికా-రష్యా-చైనా మధ్యవర్తిత్వ ఒప్పందం ద్వారా అంతర్లీన ఉద్రిక్తతలు పరిష్కరించబడవచ్చు. ఈ ఫలితాలలో ప్రతి ఒక్కటి గణనీయమైన ప్రమాదాలను కలిగి ఉంటాయి. ప్రస్తుత మార్గం మరింత రక్తపాతం, అస్థిరతకు దారితీస్తుందని స్పష్టంగా తెలుస్తుంది.

ఇజ్రాయెల్-ఇరాన్ యుద్ధం కేవలం మరొక మధ్యప్రాచ్యంలో సంభవించిన మాములు పోరాటం కాదు, ఇది ఒక యుగాన్ని నిర్వచించే అతిపెద్ద సంఘర్షణ. సైనిక శక్తి, అణు నిరోధకత, అంతర్జాతీయ దౌత్యం పరిమితులకు ఈ యుద్ధం అత్యంత కఠిన పరీక్ష పెట్టింది. అంతేకాకుండా యుద్ధ పరిణామాలు మానవతావాదం, ఆర్థిక, భౌగోళిక అంశాలపీ తీవ్రమైన ప్రభావాన్ని కలిగి ఉంటాయి. రాజకీయ విచ్ఛిన్నం, అస్థిరత, అధిక-పన్నులు, అసమతుల్యతల ద్వారా అంధకారమయ భవిష్యత్తు ఆచరణలోకి వస్తుంది. ఈ గుణపాఠం మానవాళిని సహకారం వైపు నెట్టివేస్తుందా లేదా పదునైన విభజనను వైపు తీసుకెళ్తుందా అనేది తెహ్రాన్, జెరూసలేం, వాషింగ్టన్, బీజింగ్ మరియు అంతకు మించి తదుపరి వ్యూహాత్మక నిర్ణయాలపై ఆధారపడి ఉంటుంది.